Mafi Mushkila

Zawiyah, Libya. Hulyo 2014.

“WHERE IS THE DOCTOR HERE? WE NEED DOCTOR!”

Iniluwa ng salaming pintuan ng ospital ang humahangos na tatlong armadong Arabo. Nakasuot sila ng napakaruming jalabiyyah na hindi maipinta ang kulay, tadtad ng mantsa ng dugo at putik. Akay-akay ng dalawa sa magkabilang gilid ang matandang lalaking balbas-sarado na halos mawalan na ng malay, sapu-sapo ang tiyang may umaagos na dugo.

“WHERE IS THE DOCTOR HERE? WE NEED DOCTOR! WE NEED DOCTOR!”

Paulit-ulit na sigaw ng Arabong may pilat sa noo, iwinawagayway ng duguang kamay ang isang armalite. Samantala, ang nakababatang madungis na Arabo na may tangan ding baril ay garalgal na kinakausap sa Arabic ang may sugat sa tiyan.

Nahihintakutang pumunta sa isang sulok ang ilang mga pasyente at iba pang dinatnan. Dumiretso ang mga armado sa mga nakaputing nars, dalawang Pilipina at isang Indiyano. Napatda ang mga ito lalo na nang tutukan sila ng baril ng Arabong may pilat sa noo.

“GIVE ME THE DOCTOR NOW, OR I WILL KILL YOU ALL!” banta pa nito na nanlilisik ang mata.

“M-my f-fr-friend, c-calm p-please. N-n-n-no d-doc-doctor,” paputol-putol at nanginginig na paliwanag ng Indiyano.

“GIVE ME THE DOCTOR NOW!!!” muling sigaw ng Arabo.

“B-brother, all the doctors have left and only us nurses are here,” lakas-loob at walang gatol na sagot ni Leila. Pinipilit niyang pabagalin ang kabog ng dibdib dahil mukhang walang sinasanto ang mga kaharap. Iyun din naman ang katotohanan. Umalis na ang mga doktor, na halos mga expat sa hospital na iyun. Malamang, umuwi na sa kani-kanilang bansa.

“OKAY, YOU TREAT MY FATHER. IF HE DIE, I WILL KILL YOU,” sabay asinta sa Indiyano. Agad namang tumalima ang tatlong nars. Itinakbo nila sa emergency room ang sugatan. Sa balu-baluktot na English, ikinuwento ng nakababatang Arabo ang nangyari. Nasugatan daw ito sa engkuwentro laban sa kaaway na militia.

Pero nagsisimula pa lang linisin ng mga nars ang sugat ng matandang Arabo, nag-usap muli ang dalawang tulisan sa Arabic. Pagkatapos, tinutukan na naman sila ng lalaking may pilat sa noo.

“You two, come with me,” sabay turo sa dalawang Pinay.

Nagkatinginan si Leila at Anne. Napapikit si Leila. “Lord, heto na naman. Protect us please.” At nagdasal sa isip ang magkaibigan habang atubiling sumama sa tulisan.

**********

Ilang beses na kasi. Apat o limang ulit na ang ganoong tagpo. Mga armadong lalaking kasapi ng iba’t ibang grupo o militia ang papasok sa hospital. Dahil wala na ngang mga doktor, sapilitan silang isasama sa kuta kung saan may mga sugatang kasama. Maglilinis sila ng sugat habang naririnig ang mga putukan sa labas. Magtatanggal sila ng bala sa katawan ng mga tulisan habang niyayanig ng bomba ang paligid. Magtatahi sila ng balat habang may mga nakahandusay sa sahig, may mga batang umiiyak sa tabi ng mga walang-buhay na magulang. “Sister, Mafi Mushkila”. Sasabihin sa kanila ng mga Arabo. Lahat iyun ay kinakaya nila kasabay ng tahimik na panalangin na makawala sa kalunos-lunos na kalagayan.

Subalit, may sasaklap pa pala sa mga nagdaang araw. Mas nakakatakot ang karanasan nila ngayon.  Pagkatapos nilang gamutin ang isang tulisan, isang Arabo ang bigla na lang sumunggab kay Anne. Tinutukan ng swiss army knife ang leeg at nilamas ang suso ng nars. Samantala, ang Arabong may pilat sa noo, humihiyaw at parang nagmumura. Umiiyak sila parehas ni Leila. Nagmamakaawa. Naglalaro sa isip nila kung manlalaban ba o magpapaubaya na lang.

“Sadiq, please.. No.. Allah.. Allah,” pagsusumamo  ni Leila at binanggit pa ang pangalan ng Diyos ng Islam. Tuloy sa paglamas ng suso ang tulisan. Hinalikan pa ang tainga ng umiiyak na dalaga. Dumating ang pinakalider ng militia at bumunot ng baril.

BANG!

Umalingawngaw ang putok ng baril kasabay ng mahabang sigaw ni Anne.

Sabog ang ulo ng bumagsak na manyak na tulisan. Tumilamsik pa ang dugo sa mukha at katawan ng nabastos na nars. Mas lumakas ang panginginig at paghagulhol nito na napasalampak sa sahig. Agad namang niyakap ni Leila ang kaibigan. Napuno ng pula ang puting uniporme nila.

Samantala, umalis ang lider na parang walang nangyari. Bumakat pa ang sapatos sa dugong kumalat sa sahig.

**********

Parang basang sisiw ang magkaibigan nang ihatid ng mga tulisan sa hospital. Agad silang tinanong ng mga kasama sabay abot ng tubig at tinapay (na bigay rin ng ilang Arabong pasyente). Sa pagitan ng mga hikbi, isinalaysay nila ang nangyari. Binalikan ang tagpong ni sa panaginip ay hindi kabalik-balik. Habang inaalo sila ng ilan, dumating ang isang Pinoy na nars. Tuluyang binagsakan sila ng langit at lupa sa isa na namang masamang balita. Binomba na rin daw ang Tripoli Airport, ibig sabihin imposible na ang mga flights papasok at palabas ng Libya.

Sama-sama silang nagmakaawa sa opisina na ibigay ang kanilang mga passport. Nakipagmatigasan pa ang Libyan na supervisor at nakikiusap na huwag umalis dahil kailangang-kailangan sila ng hospital. Subalit, buo ang loob ng mga Pinoy. Di na nila kayang tiisin pa ang kawalang-kasiguruhang kalagayan. Wala na nga yatang pag-asang maging stable pa ang bansang kinaroroonan.

Muling nagtangkang tumawag si Leila sa Philippine Embassy. Mabuti at nakakuha siya ng signal. Humingi siya ng tulong para sagipin ang 14 nars na nakulong sa Az Zawiyah Hemodialysis Hospital. Ang sagot ng nasa kabilang linya, imposible raw. Imposible dahil wala ng madaanan by land. Sarado raw ang mga highway. Wala raw silang helicopter or jetski para gamitin. Napamura ang ibang Pinoy sa narinig. Gaano kasakit ang maipit sa giyera? Higit sa putukan at pagsabog, walang mas sasakit pa sa katotohanang walang sasagip sa kanila. Pinakamasakit na proseso ang maghintay. Maghintay kung alin ang mauuna – si Kamatayan o ang isang Himala.

Kinagabihan, nagpasya sina Leila at Anne. Wala silang choice. Manatili o umalis ng hospital, mamamatay sila. Pero kung may 1% na chance para makauwi, tataya sila sa napakaliit na porsyentong iyun. Inihanda nila ang kani-kaniyang backpack. Passport, cellphone, pitakang may 500 dinar, dalawang pares na damit, dalawang mineral water at tinapay lang ang isinuksok.

Pero mas inihanda nila ang sarili. Suntok man sa buwan ang paglikas, singlaki naman ng araw ang babaunin nilang pananampalataya bukas.

**********

Madaling-araw na pero hindi pa rin humuhupa ang maiitim na usok mula sa nasusunog na oil depot na nagsimula pa kamakalawa. Lakas-loob na lumabas ng hospital ang magkaibigan at sinubukang maghanap ng masasakyan. Kutob at dasal ang pinaiiral habang nagkukubli sa mga gilid ng bahay. Kung tingin nila ay mabait ang drayber ng sasakyan, lumalapit sila. Kung tingin nila ay masama, agad silang dumadapa at nagtatago. Subalit, ang paghahanap ng bayani sa ganitong digmaan ay parang paghahanap ng karayom sa bunton ng dayami.

Isang puting kotse na may drayber na nakajalabiyyah at pasaherong nakaitim na abaya ang nakita nilang papalapit. Patakbo nila itong sinalubong, nakataas ang mga kamay upang ipakitang wala silang dalang armas.

“Please, please help us. Bring us to Philippine Embassy,” pagmamakaawa nila.

“No. Not possible. Big problem,” sunod-sunod ang pag-iling ng drayber.

Lumapit ang dalawa sa tapat ng bintana kung saan nakaupo ang nakaabaya.

“Madam, please help us. Bring us to Philippine Embassy, p-please,” umiiyak na ang dalawa. Tumingin ang Araba sa kasama, nag-usap at nagkasagutan sa Arabic. Nakakunot ang drayber na binuksan ang pinto. Umiiling-iling at paulit-ulit na sinasabing big problem, big problem. Ang magkaibigan ay agad na umupo sa likod ng sasakyan at iniabot ang isang piraso ng papel.

Philippine Embassy, KM 7 Gargaresh Road, Abu Nawas Tripoli, Libya

Dahil sarado ang mga highway, sa mga gilid-gilid na mga kalsada sila dumaan. Pasikot-sikot sa mga sulok at eskinita. Mas tumambad pa sa kanila ang karumal-dumal na kalagayan ng bansa. Mga nagkalat na katawan sa daan. Mga abandonadong gusali. May mangilan-ngilang mukha na sumisilip sa mga wasak na kabahayan. Mistulang mga ghost town.  Sa isip ni Leila, nasaan kaya ang Diyos sa panahon ng giyera? Bakit hinahayaan Niyang mangyari ang mga walang kwentang digmaan?

Pagkatapos ng mahigit dalawang oras, nakarating sila ng Tripoli.

Mahirap mang unawain, alam niya, kumikilos pa rin ang Diyos. Katibayan ang mag-asawang Arabong tumulong sa kanila.

**********

Philippine Embassy. Tripoli, Libya.

Halu-halong mga Pinoy ang dinatnan ng magkaibigan. May mga engineer galing Benghazi, mga office workers galing sa Murqub, mga laborer galing sa Jafara at kung saan-saan pang baladiyat. Iba-ibang mukha pero iisa ang hitsura. Sa mga mata nila makikita ang takot. Sa mga galaw nila masasalamin ang pangamba. Sa mga pag-uusap, naroon ang agam-agam. Lahat sila, iisa ang panalangin. Ang makauwi nang ligtas para sa pamilyang naiwan sa Pilipinas. Lahat sila’y umaasa na hindi bingi ang Diyos upang pakinggan ang kanilang pakiusap.

Maayos at mabilis ang aksyon ng mga staff sa embahada. Walang segundong hindi busy ang telepono sa pagsagot ng mga tawag. May mga nagbibigay ng pagkain, tubig at iba pang pangangailangan. May nag-aasikaso ng mga travel documents para sa higit dalawang daang OFW na naghihintay ng aksyon mula sa gobyerno ng Pilipinas.

Kahit pansamantala, nakadama ng kaligtasan ang mga kumanlong, nakasilay ng kahit kaunting pag-asa. Para kay Leila, mas maayos na dito kaysa sa Al Zawiyah. Pinagdarasal na lang niya ang mga naiwan sa hospital na makipagsapalaran din, katulad ng ginawa nila ni Anne.

Pagkalipas ng tatlong araw, nagkaroon sila ng de-briefing tungkol sa repatriation plans. Hinati sila sa mga batches na susubukang umuwi. Pinaliwanag sa kanila ng labor attache ang planong pagtawid gamit ang daan sa Egypt. Lahat nakatutok sa mapa ng Libya at white board na magdidikta ng magiging kapalaran nila. Ipinakita ang mga crucial points at mga strategy sa bawat conflict. Ang pagkain at tubig na dadalhin. Ang pagsusuot ng diaper sa biyahe. Kailangang maging kalkulado ang mga salita at galaw. Wala silang kakampi kundi mga sarili. Ang bawat kilos ay sugal na may mapait at mabigat na taya. Hindi iyun pananakot. Mapait at mabigat na taya. Iyun ay paghahanda.

Dahil walang kasiguruhan ang komunikasyon, binibigyan sila ng pagkakataong makausap ang kanilang mga mahal sa buhay sa Pilipinas. Mistulang last words ng nahatulan ng death penalty. Sa dalawampung minuto, sasabihin ang lahat ng pamamaalam. Lahat ng mga bilin. Lahat ng paghingi ng tawad. Lahat ng kabiguan ng pangarap. Huling mahal kita, Itay. Huling mahal kita, Inay. Huling I miss you, anak. Huling I love you, mahal. Huling. Mahal. Kita. ANG SAKIT-SAKIT SA KALOOBAN. Mabigat sa dibdib ang mga salitang binibitawan. Parang mga bombang inihuhulog ng langit direkta sa gusali ng puso. Magpapakabait kayo. Magtutulungan kayo. Magdarasal kayo. Na nawa ay magkita pa. NA NAWA AY BUMUHOS NG HIMALA.

Pagkaalis ng unang batch, nagsimula silang mag-prayer vigil. Nagbasa ng Koran ang mga Muslim. Nag-praise and worship ang mga Born Again Christian. Nagrosaryo ang mga Katoliko. Kumatok sa lahat ng santo maging ang mga Pilipinong noon lang tatawag sa Diyos.

Pagkatapos ng mahigit sampung oras, muli silang nagkaroon ng de-briefing. Nakatanggap sila ng balita na may pinugutan ng ulo sa unang batch ng 45 Pinoy. Nanlumo ang mga nakikinig. Napasigaw ang karamihan. Napasuntok sa upuan ang ilan. May hinimatay pang isang kabayan.

Mabilisang Plan B ang inilatag para sa pangalawang batch. 45 lalaki at dalawang babae – sina Leila at Anne. Ibang ruta ang tatahakin nila. Sa Tunisia sila dadaan. Nagdalawang-isip pa si Anne kung tutuloy dahil parang sila na mismo ang naghahatid ng mga sarili sa hukay. Pinalakas ni Leila ang loob ng kaibigan. Kailangan nilang sumuong at ihanda ang kalooban sa mangyayari. Kailangan nilang makaalis ng Libya ASAP. Sa ganitong digmaan, kahit ang panahon ay hindi nila kakampi.

Pinapalakas niya ang loob ng kaibigan pero sa kaibuturan ng puso niya, unti-unti na rin siyang nilalamon ng takot. Gumagapang ang karuwagan sa buo niyang katauhan. Handa na nga ba siya?

Alas onse ng gabi, tumawag siya sa Pilipinas at nakausap ang mga magulang at kapatid. Parang ang haba na parang ang iksi ng dalawampung minuto. Humingi siya ng tawad. Iyak. Kausap niya ang nanay niya. Hikbi. Nagsasalita ang tatay niya. Hagulhol. Nagpaalam siya sa kapatid. Tungayaw. Hindi niya alam kung paano lumabas ang mga salita sa nagsisikip niyang dibdib. Lumilipad ang kanyang ulirat. Wala siyang hinangad noon kundi mapaayos ang kanilang bahay. Wala siyang ninais noon kundi mapatapos ng pag-aaral ang kapatid. Wala siyang inasam noon kundi magkaroon ng konting puhunan. Wala siyang pinangarap noon kundi mabigyan ng magandang buhay ang pamilya.

Ngayong sandali, wala siyang ipinagdarasal kundi ang huwag matapos ang dalawampung minuto. Na sana tumigil sandali ang oras. Na sana huminto ang patak ng segundo. Dahil wala siyang gagawin kundi pakinggan ang tinig ng mga taong karugtong ng hininga niya.

Subalit, sadyang traydor ang panahon. Tapos na ang oras. Ang mga tinig ay alaala na lamang.

**********

Alas sais ng umaga sila umalis sa embahada. Lulan ng abuhing bus, magkatabi sila sa upuan ni Anne. Hinawakan niya ang kamay nito. Malamig at basa sa pawis. Umiiyak ito pero walang luhang dumadaloy. “Bes, sorry,” malat ang boses na yumakap sa kanya. Yinakap niya ang kaibigan.

Si Anne kasi ang nag-aya sa kanya na mag-apply sa agency sa Maynila. 60,000 pesos plus accomodation ang offer sa mga nars na maha-hire para sa rehabilitation ng Libya pagkatapos ng Libyan Civil War. Inakala ng lahat na magkakaroon na ng political stability ang naturang bansa matapos mapabagsak ng National Transitional Council militants (sa tulong ng North Atlantic Treaty Organization) ang rehimen ni Muammar Gaddafi. Pero wala pa silang isang taon sa Az Zawiya Hemodialysis Hospital, muling namayani ang kaguluhan dulot ng mga magkakaribal na militia at jihadist groups na nagnanais pamunuan ang bansa.

Pagkalipas ng pitong oras, inabisuhan sila ng drayber na may checkpoint. Kaagad tumakbo sa bahaging likuran ng bus ang dalawa. Binalaan kasi sila ng embahada na baka dukutin sila at pagsamantalahan. Mabuti na lang at maliliit ang biyas nila kaya nagkasya sa ilalim ng upuan. Tinakpan sila ng ilang gamit ng mga kasama.

Habang nakahiga sa sahig, narinig ni Leila ang mga estrangherong yabag at boses. Binibilang niya ang tibok ng puso niya. Gusto niyang damhin ang bawat pintig at bawat pulso. Hindi niya alintana ang magkahalong amoy ng pawis at ihi ng katawan. Binibilang niya ang mga gunita. Totoo palang kapag nasa bingit ni Kamatayan, babalik sa isip ang nakaraan. Parang black and white na flashback sa mga pelikula. Ang panahon ng kabataan niya sa Bauan. Ang pag-aaral niya sa Lyceum. Ang pagpasa niya ng board exam. Ang tamis ng relasyon at sakit ng break-up sa una niyang boyfriend. Ang pagtatrabaho niya bilang volunteer nurse sa Batangas Provincial Hospital. Pati na ang tagpong inihatid siya ng pamilya sa NAIA. Lumilipad isa-isa ang mukha ng mga taong naging bahagi ng buhay niya. Parang dahong napipilas sa puno, tinatangay ng hangin palayo.

Nakarinig siya ng putok ng baril. Isa. Dalawa. Kinagat niya ang labi para hindi mapasigaw. Bawal gumalaw. Bawal gumawa ng kahit anong ingay. Parang tumigil ang kanyang paghinga. Kung mamamatay man siya ngayon, parang sanggol siyang magbabalik sa Maylikha. Naka-fetal position. Walang dala maliban sa katawang natigib ng paghihirap ng digmaan.

Narinig niya ang papalapit na mga yabag at boses papunta sa likuran ng bus. Tumapat sa pwesto nila.

Handa na siya. Ipinikit ang basang-basang mata. Umusal ng dasal.

**********

Pilipinas. Agosto 2014.

Ganito ang headline ng mga pahayagan noong panahong iyun:

DFA confirms Filipina nurse, abducted, raped in Libya – Inquirer

Pinoy, Dinukot, Pinugutan sa Libya – Philstar

May Passport o Wala, OFWs sa Libya, Ililikas– Remate

***

Ganito naman ang pahayag ng DFA Secretary sa press conference sa Malacañang:

“The President has this policy that nobody gets left behind. We are trying to pull out as many people as possible.”

Kaugnay iyun ng lumalalang conflict sa Libya at pag-akyat sa Crisis Alert Level 4 ng naturang bansa. Ibig sabihin, mandatory repatriation program na ang isinusulong para sa libu-libong OFW naipit sa giyera. Inilalatag din ang planong pag-arkila ng barko para sunduin pa ang mga stranded na kababayan.

***

Ganito naman ang balita sa mga tv stations:

“Parang bangungot po ang nangyari sa amin. Halos 24 oras kaming nagbiyahe using Tunisia way. Sa bawat checkpoint, hinihingan kami ng pera. Yung iba, kinukuha po ang mga pagkain at tubig. Kapag hindi kami nagbigay, nagpapaputok po sila ng baril. Nakakatakot po talaga. ‘Kala ko nga po, di na kami makakatapak dito sa Pilipinas,” kwento ng isang evacuee na kabilang sa ikalimang batch ng distressed OFW na lumapag sa NAIA. Ipinapakita pa sa reporter ng ABS-CBN ang mga kuhang larawan at video ng mga pagsabog.

“Nagpapasalamat po kami sa Embassy, sa DFA na nag-asikaso ng mga travel documents namin sa Tunisia,” saad ng isang may-edad na evacuee habang kinakapanayam ng GMA reporter. “Ang problema lang po namin ay kung anong trabaho ang naghihintay sa kagaya namin dito sa Pilipinas.”

Tinapos ng GMA reporter ang naturang ulat sa mas malumanay at seryosong tempo.

“Ngayong nakauwi na ang mga kababayan natin mula sa digmaan sa Libya, isang panibagong giyera na naman ang kanilang susuungin. Digmaan ng kahirapan, digmaan ng malabong kinabukasan sa sariling bayan.”

**********

Bauan, Batangas. Pebrero 2015.

“BES, BES! NAKARYAN KA GA, BES?”

Iniluwa ng kalawanging gate ng isang lumang bahay ang humahangos na balingkinitang dalaga. Nakasuot ito ng maiksing shorts at pulang damit na may tatak na Somebody in Qatar Loves Me. Sumisigaw ang dalaga habang tangan sa kaliwang kamay ang isang cellphone. Patakbong pumasok ng bahay at nadatnan ang kaibigang natutulog sa sofa.

“LEILA!!!”pasigaw na bati nito. “Gumising ka na diyan, nasa Tunisia na tayo, hahaha,”dagdag pang biro.

“Anu ga? Agang-aga’y palahaw na,”napabalikwas ng bangon si Leila.

“Tumawag sa akin ang kuya sa Qatar. Hiring daw ngay-on duon ng mga nars. Pumunta daw tayo duon sa agency.”

“Tunay ga iyan,Anne? Baka aku’y kung saan-saan mo na naman yakagin, a.”

“Aba, ay di are ang sagot ni Lord sa ating prayers.”

Sa narinig ay napaluha si Leila. Pagkatapos ng himalang naranasan nila sa Libya, batid niyang may biyayang muling ibibigay ang Diyos. Batid niyang hindi natutulog ang Diyos para kalingain ang Kanyang mga anak.

“Sige, bes, bukas makikipagsapalaran uli tayo.” Hinawakan niya ang kamay ng kaibigan.

At tulad ng dati, singlaki ng araw ang babaunin nilang pananampalataya. Mafi Mushkila, may Diyos silang kasama.

Talasalitaan:

Abaya – kasuotan ng babaing Libyan

Baladiyat – distrito

Jalabiyyah –kasuotan ng lalaking Libyan

Mafi Mushkila – Walang problema

Sadiq – kaibigan

__________________

Para kay Leslie

                                                   

Lahok na Maikling Kwento sa Saranggola Blog Awards 8.

Saranggola 336x280

Maraming salamat sa mga sponsors:

2dmci  inquirer  devicephilippines

2dp  lionhearttv

ANG MGA SUPERHERO SA BAYAN NG LAONG LAAN

Sa lahat ng bayang nilikha ni Dakilang Bathala, katangi-tangi para sa kanya ang bayan ng Laong Laan. Pinagpala niya ang naturang lugar ng tatlong bundok, apat na ilog at labimpitong palayan.  Biniyayaan niya ang kalangitan nito ng dalawampung buwan at labinlimang araw na nagpapalitan alinsunod sa panahon ng anihan.

Masayang namumuhay ang mga naninirahan dito na kung tawagin ay Kayumanggi. Masipag magtanim ang mga magsasaka at magaling manghuli ng lamang-dagat ang mga mangingisda. Mahusay magpaputi ng damit ang mga tagalaba at masarap magluto ang mga tagaluto.

Dahil sa kasaganaan ng Laong Laan, maraming maliliit na diyos ang gustong manakop sa bayan. Hangad nilang mapasakamay ang pinakamagandang bayan sa sanlibutan.

Minsang umalis si Dakilang Bathala sa Laong Laan para bisitahin ang iba pang bayan, nakakuha ng pagkakataon ang diyos na si Katam. Dumating sa bayan ang matabang lalaking malaki ang tiyan, sakay ng makulimlim na ulap.

“Ako ang diyos na si Katam, ako ang siyang magiging bagong hari ng Laong Laan. Huwag kayong mag-alala, ipinapangako ko sa inyong hindi kayo mapapagod. Hindi ninyo na kailangan magbanat ng buto,” at sa isang iglap, ang buong bayan ay napalibutan ng makulimlim na ulap at napasailalim sa ispiritu ng katamaran.

Walang bumangon para magsaka. Walang bumangon para mangisda. Walang bumangon para maglaba. Walang bumangon para magluto.

Nakarating kay Dakilang Bathala ang pangyayari. Ngunit dahil abala pa sa kanyang ibang tungkulin, agad niyang sinugo ang alagad niyang superhero na si Super Sikhay, isang dalagang may sampung kamay.

“Ako si Super Sikhay, kakampi ng kasipagan, kalaban ng katamaran,” sigaw ng bagong dating sakay ng ipu-ipo.

At ang dalawa’y naglaban sa kalawakan. Nagpakawala si Super Sikhay ng malalakas na ipu-ipo laban sa makakapal at maiitim na ulap ni Katam. Lahat ng Kayumanggi ay nanood sa kanilang labanan. Maging ang mga buwan at araw ay naging saksi ng tagisan ng kanilang kapangyarihan.

Nanalo si Super Sikhay laban kay Katam. Muling nagliwanag ang kalawakan ng Laong laan at naitaboy ang madidilim na ulap.

Ang mga Kayumanggi ay bumangon mula sa mahabang paghiga at muling nagbalik sa kanilang ginagawa. Sa tulong ni Super Sikhay na may sampung kamay, muling nagsaka, nangisda, naglaba at nagluto ang buong Laong Laan.

Ngunit, pagkaraan lamang ng limang buwan, muling inatake ang naturang bayan.

“Ako si Lang-alam, ako ang siyang magiging bagong hari ng Laong Laan. Huwag kayong mag-alala, ipinapangako ko sa inyong hindi ninyo na kailangang mag-aral at matuto ng kung anu-ano pa,” sigaw ng lalaking parating nakatingala at naglalaway, sakay ng isang lumilipad na malaking papel.

Nagpakawala si Lang-alam ng mga blangkong papel na tumapal naman sa noo ng mga tao. At sila ay napasailalim sa ispiritu ng kamangmangan.

Ang mga magsasaka ay gumamit ng sagwan sa pagbubungkal ng lupa habang ang mga mangingisda ay gumamit ng araro sa pamamangka. Ang mga tagalaba ay gumamit ng sandok sa paglalaba at ang mga tagaluto ay gumamit ng palu-palo sa pagluluto.

Walang nag-isip. Walang nagtanong. Kahit si Supersikhay ay walang nagawa.

Nakarating kay Dakilang Bathala ang pangyayari. Ngunit dahil abala pa sa kanyang ibang tungkulin, agad niyang sinugo ang alagad niyang superhero, si Punong-Dunong, isang matandang lalaking may tungkod at may alagang kuwago.

“Ako si Punong-Dunong, kakampi ng karunungan, kalaban ng kamangmangan,” sigaw ni Punong-Dunong habang sakay ng lumilipad na higanteng aklat na ang mga pahina’y mistulang mga pakpak.

At ang dalawa’y naglaban sa kalawakan. Nagpakawala ang superhero ng mga titik mula sa tungkod papunta sa mga blangkong papel na itinatapon ni Lang-alam. Ang mga papel ay naging mga pahina, nagdikit-dikit at naging mga aklat.

Samantala, ang kuwago naman ang siyang nagtanggal sa mga blangkong papel na nasa noo ng mga tao. Tanging ang mga buwan at araw ang siyang naging saksi ng tagisan ng kanilang kapangyarihan.

Nanalo si Punong-Dunong sa kanilang labanan. Naitaboy nito si Lang-alam sakay ng punit-punit na malaking papel.

Ang mga Kayumanggi ay tila nagising mula sa isang mahabang pagtulog at muling nagbalik sa kanilang ginagawa.

Sa tulong ni Punong-Dunong, muling nag-isip ang mga tao sa Laong Laan. Muling nagsaka ang mga magsasaka gamit ang araro. Muling nangisda ang mga mangingisda gamit ang kanilang sagwan. Muling naglaba ang mga tagalaba gamit ang palu-palo. Muling nagluto ang mga tagaluto gamit ang sandok.

Ngunit, pagkaraan lang ng limang buwan, muling inatake ang naturang bayan.

Isang dambuhalang dragon na may tatlong ulo ang nagpadilim sa buong Laong Laan. Sa kaliwang ulo ng dragon ay nakatayo si Poot, isang pandak na lalaki na may dalang gitara. Sa kanang ulo ay nakatindig si Ganid, isang lalaking kuba na may dalang trumpeta. Sa gitnang ulo ng dragon, nakaupo naman ang balingkinitang bruha na si Ruwak. Sila ang magpipinsang diyos na balita sa buong bansa dahil sa kanilang kapangyarihan.

“Kami ang Itim na Magpipinsan,” sabay-sabay na sigaw ng mga ito. “Simula ngayon, kami na ang maghahari dito. Amin ang lahat ng bundok, amin ang lahat ng ilog at mga palayan. Amin ang Laong Laan.”

Takot na takot ang mga Kayumanggi lalo na nang magbuga ng apoy ang dragon. Nasunog nito ang mga bundok at palayan. Nasunog din nito ang mga bangka at araro. Nasunog din ang ilang kabahayan maging ang imbakan ng ani ng buong bayan.

Lumikha ng nakaririnding musika ang magpipinsan. Kumanta si Ruwak habang tumugtog ng mga instrumento sina Ganid at Poot. Nang marinig ito ng mga Kayumanggi, biglang nagbago ang kanilang mga ugali. Ang ilan ay naging magagalitin at nanira ng mga gamit. Ang iba’y nag-agawan sa mga natitirang pagkain at kagamitan. Ang ilan ay naging mga duwag at mahina ang loob.

At ang Laong Laan ay naging bayang watak-watak. Hindi nagtutulungan. Hindi nagdadamayan. Napuno ng sigawan, inggitan, awayan at iyakan ang buong bayan.

Pagkatapos maghasik ng lagim ang dragon, nagutom ito at hinabol ang mga buwan at araw sa kalangitan. Nagtago ang mga ito sa makakapal na ulap ngunit naabutan sila ng dragon. Kinain ng dragon na may tatlong ulo ang walong buwan at walong araw.

Nakarating kay Dakilang Bathala ang pangyayari. Ngunit dahil abala pa siya sa kanyang ibang tungkulin, agad niyang sinugo ang natitira niyang mga alagad, ang mag-anak na superhero. Ito ay kinabibilangan nina Kalasag, Bigkis at Kid Hinahon.

“Kami ang Super Pamilya. Sa ngalan ni Bathala, lalabanan namin ang inyong kapangyarihan,’ sigaw ng mag-anak habang sakay sa lumilipad na sarimanok.

Ang amang si Kalasag ay isang matipunong lalaki na may hawak na espadang tila kidlat. Ang inang si Bigkis ay isang magandang babae na may hawak na ginintuang lubid. Si Kid Hinahon naman ay isang batang lalaki na may pakpak at may dalang basket ng prutas.

Isang matinding sagupaan ang nangyari sa kalangitan ng Laong Laan. Sa kalawakan ay naglaban ang dragon sakay ang Itim na Magpipinsan at ang sarimanok na sakay naman ang mag-asawang Kalasag at Bigkis.

Samantala, si Kid Hinahon ay lumipad pababa sa mga tao at nagpakain ng mga prutas na nagtatanggal ng sumpa ng magpipinsan.

Nagpatuloy sa pagbuga ng apoy ang dragon habang pasirko-sirko naman sa kalawakan ang sarimanok sa pag-ilag. Naghabulan sila sa kalangitan ng Laong Laan. Papunta sa silangan. Papunta sa kanluran. Sa taas ng mga bundok. Sa ibabaw ng mga ilog.

Nang makakuha ng pagkakataon, lumundag si Kalasag sa katawan ng dragon at kaagad na itinarak ang espadang tila kidlat. Nanghina ang dragon. Nagpaikot-ikot ang sarimanok sa tatlong ulo ng dragon at nagawang igapos ni Bigkis gamit ang ginintuang lubid.

Nagwagi ang Super Pamilya sa kanilang labanan. Naitaboy nila sina Poot, Ganid at Ruwak sakay ng sugatang dragon.

At muling nagliwanag ang kalawakan ng Laong Laan.

Sa wakas, dumating na rin si Dakilang Bathala. Agad na nagpasalamat ang mga Kayumanggi dahil kahit abala ito sa iba niyang gawain, nagpadala siya ng mga superhero upang tulungan ang inaatakeng bayan.

Pinarangalan ni Dakilang Bathala ang kanyang mga alagad na superhero at hinikayat na pagyamanin ang katangian ng mga Kayumanggi.

Si Punong-dunong ay naglinang ng mga guro, inhinyero, doktor, abogado at arkitekto. Parati niyang paalala, ang talino ay ginagamit sa pagsisilbi sa kapwa.

Si Kalasag ang nagsanay sa mga sundalo, pulis at bumbero. Parati niyang paalala, ang tapang ay ginagamit upang ipagtanggol ang mahihina.

Si Super Sikhay ang nagsanay sa mga karpintero, barbero, tagalinis at iba pang mga manggagawa. Parati niyang paalala, anuman ang angking galing, ito ay dapat lakipan ng sipag at tiyaga.

Si Kid Hinahon naman ang nagturo sa mga Kayumanggi na maging mahinahon at disiplinado sa lahat ng ginagawa.

Ipinaalala ni Bigkis sa mga Kayumanggi na ang pagkakaisa ang susi sa tagumpay ng bayan.

Pagkatapos, umalis na rin ang mga superhero at bumalik sa kanilang pinanggalingan.

Mula noon, mas naging maunlad pa ang bayan ng Laong Laan. Bukod sa magsasaka, mangingisda, tagalaba at tagaluto, nakilala na rin ang buong bayan sa iba pang larangan.

Sa palitan ng labindalawang buwan at pitong araw sa kalangitan, lalong minahal ni Dakilang Bathala ang Laong Laan. Ang lahing Kayumanggi na may sipag, talino, tapang, kabaitan at pagkakaisa. At kahit may dumating pang kalaban, ang lahing Kayumanggi na mismo ang siyang magiging superhero ng Laong Laan sa gabay at patnubay ni Dakilang Bathala.

__________

Lahok para sa Kategoryang Kwentong Pambata sa Saranggola Blog Awards 8.

Saranggola 336x280

Salamat sa mga sponsors

2dmci devicephilippines

2dp  lionhearttv

KM2: Daloy ng Diwa: Salin ng Gunita: Agos ng Kamalayan

Isasalaysay ko sa iyo ang daloy ng diwa.

May diwang iginuhit sa mga yungib sa Pransya. May kamalayang naglipad sa atin sa buwan. May diwang isinilang sa kalsada ng EDSA. May diwang adhika’y isumpa ang terorismo. May banal na ideyang nag-aakay sa kaligtasan ng mundo.

Nais kong ihambing ang daloy ng diwa sa agos ng tubig. Hindi mapipigil. Katulad nito’y liwanag na lulusot kahit sa munting siwang. Nagsusumiksik. Parang hanging nasa loob ng bula. Lalaya. Tila binhing ipinunla. Mamumunga.

Narinig mo na ba ang awit ng bansang lugami? O ang tula ng makatang nangangalumata? O ang balitang maitim ang kuyukot ng idolo mo? Nakita mo na ba ang obrang guhit na korales, dikya at isda ng isang mangingisdang pintor? O ang pelikula tungkol sa manananggal (ng salawal) sa kalaliman ng gabi? Lahat ng ito, tama ka, ay diwang dumaloy sa iba’t ibang behikulo.

Sapagkat ang diwa ay supling ng pulotgata. Ng mga salita. Ng mga tunog. Ng mga Kulay. Ng hiling at halinghing. Ng tuwa, hapis at luwalhati.

Iniluluwal ng damdaming hugot sa karanasan, sarili man o hiram. Dulot ng peklat ng kahapon o agam-agam ng ngayon. Ng panibugho at pamimintuho. Ng mga pako at pulot-pukyutan ng buhay. Ng alingawngaw sa ilang o bulong ng puso.

Mula ito sa malaya at malawak na imahinasyon. Ng TAO. Ang isip at damdamin ang bukal ng laksa-laksang diwa. Pabalik-balik. Paulit-ulit. Pasalin-salin sa bibig. May diwang nahihimbing ng ilang daang taon. Mayroon ding hindi nililipasan ng panahon.

Manapa’y ang diwa’y hindi basta dumadaloy lang. Mayroon itong dapat na puntahan, patunayan.

Rizal. Bonifacio. Cory. Nagpaliyab ng diwang makabayan.

Einstein. Newton. Nagpayabong sa diwa ng karunungan.

Bibliya. Koran. Nag-aanyaya ng maharlikang daan ng kabutihan.

Isasalaysay ko sa iyo ang daloy ng diwa.

Naglulundagan ito sa bawat tipa sa keyboard. Nagsasayaw sa mabuladas mong dila. Nakikipagpambuno sa lapis at papel. Nagliliparan sa isipan. Nag-uunahan. Lahat, nais makawala. Pakinggan mo sila, at bigyan ng laya.

Daloy ng diwa. Salin ng gunita. Agos ng kamalayan.

Isinalaysay ko na sa iyo ang daloy ng diwa. Ibig kong tanungin ka, anong DIWA ang nais mong padaluyin sa iba?

Muling Paggising

Matagal din pala akong nawala. Sabagay, wala namang nakahalata.

Isang dahilan lang ang muling nagmulat. Ang kasabikang  magsulat. Ang mabigyang laya ang mga natutulog na ideya. Ang lumipad sa lawak ng buhay. Pakpak ang mga salitang magbibigay hininga sa inaamag ng isipan. Kailangan ng init ng pangungusap ang tulog-mantikang kalooban.

May muta pa at nangangapa sa bagong tahanan. Dasal ko sa pagkakataong ito… Manatiling bukas ang ilaw sa aking muling paggising…..